Leven op een tropisch eiland, what’s the difference?

Je hoeft nooit te wachten tot het warm water uit de douchekop komt. Het komt toch niet. Stroom is er, meestal. Maar je wordt je elke keer weer bewust van hoe de mensen zonder stroom moeten leven als er weer eens een blackout is. Ikzelf moet dan mijn huis uit, de trap af om water uit een andere kraan te halen. Normaal pompt een electrische pomp gewoon regenwater uit de tank omhoog. Tijdens een blackout heb kraanwater afkomstig uit de waterleiding.

Ik heb dan wel draadloos internet, mobiele telefoon, stroom, en ben met een vliegtuig naar Manus island gevlogen, maar vergis je niet. Nog geen 50meter achter mijn huis wonen mensen op grond van de staat, in huisjes gebouwd van de bomen die er eerst stonden met een dak van bladeren. Ik vraag me af hoeveel van hen een watertank heeft, en er is zeker geen stroom. Men kookt gewoon op houtvuur, van hout uit het bos. Helaas heeft één van hun afgelopen week de volgende stap in ontwikkeling bereikt :p en een generator gekocht die nu elke avond vanaf 8uur begint te brommen.

Bruce Perry heeft een serie “Tribe” die door de BBC is uitgezonden. Hij gaat ook naar West-Papoea, op zoek naar de kannibalen. Hij komt in contact met de mensen die kannibalisme nog toepassen op vijanden, maar verder blijken het zeer vriendelijke mensen. Prachtige serie om eens te bekijken. Natuurlijk zijn de mensen in Lorengau verder dan de mensen in het binnenland van West-Papoea. Maar toch zijn er ook wel steeds basiselementen die blijven bestaan. Zo oogsten ze hier Sacsac hetzelfde als in die serie. Sacsac, seigo, is het binnenste van de seigo-palm. Het stoffige binnenste slaan ze eruit, maken het nat, persen het weer uit en laten het weer opdrogen in de zon. Als je het wil gebruiken leng je het weer aan met water. Echt een zeer arbeidsintensief goedje, en ontzettend smerig. Maar toch eet iedereen het hier, ook de iets rijkeren. Ik moet het nog leren te eten. De diversiteit van groenten is niet heel groot hier. Ik heb het idee dat ze alle groene planten “groente” noemen die na 30minuten koken niet meer giftig zijn of bitter smaken. Nee, echt lekker is het allemaal niet. Knoflook en uien zijn wel, dat is een fijne basis. Gelukkig is er heerlijk fruit, vele soorten die ik nog niet kende. Ik heb net mn eigen stronkje lemongrass, ben benieuwd of dat lekkere thee gaat geven. Zo niet, dan blijf ik thee drinken van een soort mini-mandarijn/sinaasappel, lekker sterk smaakje.

Ik weet niet precies hoe oud mensen hier gemiddeld worden, maar ik zie veel mensen jong dood gaan. Natuurlijk ben ik me er nu meer bewust van omdat ik in het ziekenhuis werk. Vanmorgen werd ik nog wakkergezongen/gehuild door familie van een klein jongetje dat smorgens was overleden. Anderhalve week geleden overleed een jongen van mijn leeftijd na 3 weken eerder een hoge nekwervel te hebben gebroken en zijn ruggenmerg te hebben beschadigd. Met creatief boor en zaag-werk met instrumenten van de plaatselijke doe-het-zelf-zaak heeft de chirurg via een ijzerdraad in z’n schedel tractie kunnen geven aan de nek. Mijn ademhaligsoefeningen hebben geprobeerd zijn longen een beetje te laten ventileren. Helaas, hij had te weining spierfunctie om een longontsteking te voorkomen. Daarnaast was de zuurstof zo goed als op. Op het nippertje werd nog ergens een volle fles vandaan getoverd. Deze jongen had helaas met betere zorg niet veel meer kansen gehad, maar vele anderen wel. Het niveau van de gezondheidszorg is dus er laag. Zo is er in heel PNG maar 1 CT-scan en geen MRI-scan en ontbreekt er in ons ziekenhuis een heleboel basaal onderzoeks en behandel-materiaal.

Een ander bijzonder fenomeen is het geloof in sorcery, hekserij en de lokale behandelmethode die daarbij hoort. Sommige mensen proberen eerst het ziekenhuis uit, en als hun dat niet snel genoeg beter maakt of de behandewijze hun niet aanstaat gaan ze naar de lokale dokter. Afgelopen vrijdag heb ik zo’n “dokter” ontmoet. Niks oeka-boeka-botje-door-de-neus. Het bleek gewoon een man met een financieele functie bij “provincial administration” te zijn. Helaas zat hij er helemaal naast wat betreft oorzaak en gevolg van ziekte, volgens mijn westerse gedachte. Hij ging ervan uit dat de kanker bij (alweer) een jonge jongen zou kunnen worden verholpen door kruiden, áls de persoon die een vloek over hem had uitgesproken de vloek weg zou nemen. Ze wisten wel wie die persoon was. Helaas stierf hij de ochtend erna. Het verhaal voorafgaand hieraan is dat de vader van deze jongen het niet eens was met het voorstel van de chirurg om zijn onderbeen te amputeren om uitzaaiingen van de botkanker te voorkomen. Eerst wilde hij proberen zijn zoon door deze lokale dokter te laten genezen. In die paar weken dat hij dat geprobeerd heeft is de botkanker waarschijnlijk uitgezaaid en kwam hij verzwakt terug naar het ziekenhuis, met een secundaire tumor en een zware longontsteking.


Japanners
Sinds een jaar of 4 is er pas waterleiding in Lorengau aanwezig, het stadje waar ik woon. Het water is afkomstig uit de heuvels van Manus en er is een zuiveringsproces. Het aanleggen hiervan is gefinancierd door Jaica, een onderdeel van de japanse regering die sociale dienstplicht organiseerd in het buitenland. Het is wel interessant om te zien dat beide bezetters van PNG, Australie en Japan nu nog (ontwikkelings) hulp geeft aan. Nu zijn er naast mij nog 4jongens van mijn leeftijd uit Japan die hier als “vrijwilliger” werken. Het zijn gezellige gozers. Ook al is hun engels en tok pisin nog niet zo goed als het mijne, is het leuk om af en toe met wat andere buitenlanders om te gaan.

Privacy

Privacy in het ziekenhuis is ver te zoeken. Ook hier in de omgeving van mijn huis krijg ik zo nu en dan het lawaai van echtelijke ruzies mee. Geluidsisolatie is er niet echt in een huisje van bushmaterial en mijn huis heeft ook klapraampjes die altijd open staan. Gelukkig versta ik het tok pisin en de tok ples, de lokale taal, nog niet zo goed om te horen waar het over gaat. Helaas begin ik wel het onderscheid te horen tussen kinderen die huilen van pijn door iets onbenulligs of doordat ze worden geslagen. Dat gebeurd nog erg vaak. Vanuit VSO krijgen we het advies om niet te reageren op geweld binnen gezinnen, zeker niet als het buren zijn. Dat voelt soms heel laf of frustrerend, maar ik kan me voorstellen dat je jou goede relatie met de betreffende familie op het spel zet. Ondanks dit advies heb ik één op één al met ouders in het ziekenhuis gesproken die hun kind sloegen en dreigden te slaan met twijgjes. Hun kinderen waren mijn patienten. Gelukkig heb ik het zo voorzichtig aangepakt dat het de relatie tussen ons niet veranderde. Of mijn advies/mening heeft geholpen weet ik niet.

Huisdieren
Nu weer even wat leukers. Ik heb veder besloten om de eenzaamheid in huis te doorbreken en een aantal huisdieren te nemen. Ik heb zitten denken hoeveel ik er wilde en kwam uit op 19 gekko’s, 390.982.354.512.098.248 grote rode, 9847 vliegende, 84.746.393.409.463.634 kleine mieren, 54 kakkerlakken en 674.545.694.930.305.768 termieten. Moet lukken dacht ik. Ik had het nog niet bedacht of ze waren er al! We hebben een goed band met elkaar. Voor de mieren laat ik zo af en toe per ongeluk 3 broodkruimels achter en dan kunnen ze er weer even tegenaan. Ook een vergeten vuilniszak vinden ze niet erg. Helaas vind ik het minder leuk als ze als om eten komen vragen tíjdens het snijden van eten. Zo af en toe tracteer ik de kakkerlakken op een douche van ontzettend giftige spray, de schatjes. Gelukkig ben ik de grootste niet meer tegengekomen. Die wilden nog wel eens knuffelen als ik daar geen zin in had. De gekko’s zijn mijn echte vriendjes, want die zorgen ervoor dat de populatie vliegende mieren niet boven de 10.000 komt. Good job, keep on working guys! Het wordt een uitdaging om ze aan te leren om op 1 plaats te poepen in plaats van op tafel. De termieten geven me een wekelijkse taak om hun korrels op te ruimen die uit alle deur- en raamkozijnen tevoorschijn komen. Maar daar krijg je een contante spanning voor terug…wanneer gaat het huis -dat op palen staat- instorten??
Oh ja, ter voorbereiding op de in de toekomst arriverende motten heb ik motten-ballen neergelegd in de kleren die ik niet gebruik. Ik denk alleen dat ik ze niet meer wil gebruiken over 2 jaar omdat ze naar die heerlijk frisse geur van motten-ballen ruiken. GELUKKIG kan ik mijn huis prima mug-vrij houden en zonder nadenken in mn onderbroek rondlopen.
Buiten zijn er tussen de 4 en 6 honden die bij het huis horen. Een paar keer per dag is het een flink gevecht als er andere honden langs komen. Maar de puppy’s hebben wel een beetje Arjen-Robben-trekjes. Ze beginnen al te janken als ze nog niet eens zijn aangeraakt/gebeten en gaan daar dan nog een paar minuten mee door.

Vrolijk leventje
Ondanks alle zware verhalen is het best een vrolijk leventje hier. Naast rugby zijn rondhangen en in de schaduw zitten de national sport hier. Ze zijn onzettend goed, tot het belachelijke aan toe, in het rekken van officieele toespraken. Dat leidt er soms toe dat een afsluitende toespraken blijven duren en iedereen toch nóg een keer iets wil zeggen om het laatste woord te hebben. Slijmen is ook een algemene kwaliteit die goed tot uiting komt na veel alcohol.
Het Wereldkampioenschap Voetbal is een ideale gelegenheid om nóg meer vriendjes te maken. Zeker als je uit Nederland komt en oranje voetbal-shirt bij je hebt . Iedereen is zeer geinteresseerd, maar ik heb van de vele gesprekken nog bijna niemand een score van de avond van tervoren goed horen benoemen. Ook worden de landen makkelijk door elkaar gegooid met de meest serieuze blik in de ogen. Vaak hoor ik, “oh ja, jou team ligt er nu uit hé”. Terwijl we nu ik dit schrijf door zijn naar de halve finale. Mijn conclusie is: men vindt het leuk om te weten dat dit zo ongeveer het beste voetbal van de wereld is, maar wie wie nou echt is en wat tactiek betekend is niet erg belangrijk voor hun. Eigenlijk zijn die paar witte mensen die hier rondlopen allemaal uit Australie en is het feit dat Europa uit meerdere landen bestaat maar bij een paar mensen bekend.
De concentratie bij de voetbaltraining is ook ver te zoeken als er getraind wordt op iets nieuws. Je lees het goed, voetbaltraining. Ik ben sinds een paar weken begonnen met trainen. Nooit gevoetbald in Nederland, maar je moet ergens beginnen toch? Mijn eerste lering is : je heb toch echt voetbalschoenen nodig om een beetje te kunnen mikken en grip te hebben op nat gras. De tweede : een schouderduw geef je met je schouder, niet met je ribbenkast. Daarom heb ik nu een gekneusde rib haha. Niezen, hoesten en uitrekken is pijnlijk en slapen gaat minder goed. Gaat wel over binnen een paar weken.

Diezelfde avond van die zijwaartse aanvaring kreeg ik al fietsend in het donker nog een frontale aanvlieging met een redelijk forse flying fox, een vleermuis.Waarschijnlijk dacht hij een groot wit insect te zien. Met een klein krasje op mn neus kwam ik er goed vanaf. Nadat Judith me via de telefoon het advies van de WHO wat betreft Rabies had verteld ben ik toch maar weer midden in de nacht naar het ziekenhuis gefiets voor advies. Gelukkig is er geen Rabies op Manus Island. Ze eten ook vleermuizen hier, dus het zou eigenlijk ook een beetje gek zijn als die besmet zouden zijn met Rabies.

De afgelopen week heb ik heel wat nachtelijke fietstochtjes gepleegd om bij kennissen voetbal te gaan kijken. Lokale tijd worden de wedstrijden hier om 12:00u middernacht en 4:30u smorgens gespeeld. Het voelt niet onveilig en zelfs snacht zijn er vaak mensen die me kennen op straat. Helaas weet je het nooit zeker met het vele alcoholmisbruik hier. Er wordt veel home-brew gedronken, puur vergif met zeer hoge percentages alcohol.

Wekelijkse/dagelijkse bezigheden

Waar ik nou eigenlijk mee bezig ben is: maandag/woensdag/vrijdagochtend meelopen-denken-praten met de artsen terwijl we alle patienten langslopen. De middag erna mensen behandelen. Dinsdag en donderdag komen patienten van de polikliniek of helemaal zonder verwijzing binnen lopen. Gelukkig zijn er dat nog niet zoveel, want overal tussendoor proberen we alles op poten te zetten zodat alles sneller en handiger kan verlopen. Veel materiaal verzamelen vooral en beginnen te praten over een nieuwe praktijkruimte. Allerlei vergaderingen tussendoor. Om 4:06 o’clock geeft iedereen er de brui aan. Ja gekke tijd he. Volgens mij heeft het te maken met 5x?uur en 6minuten werken = ?uur en 30minuten. Dan is de dag officieel voorbij, maar omdat mijn middagpauze vaak zo’n 2 uur duurt omdat ik nog veeeel dingen voor mezelf en mn nieuwe huisje moet regelen werk ik vaak langer door. Vaste telefoonlijn organiseren, gas, internet, bankzaken, praten met andere bedrijfjes, fiets kopen(!). Voor elk onderwerp moet je zo’n 5 middagen rekenen. Ik zit nu bijna 6 weken in mn huisje, heeeeerlijk, fijn, prettig! Snachts koelt het wat af, ik heb 3slaapkamers (dus iedereen die wil kan prima langskomen met), fijne woonkamer en mooi overdekt balkon. Uitzicht tussen de bomen door is een eiland met palmbomen, echt waar haha. Ben nog bezig met TV te regelen om niet alleen wereldnieuws via internet te horen.

Begrafenis
3weken geleden een kerkdienst voor een oude verpleegkundige meegemaakt en dindsdag haar lichaam naar haar dorpje gebracht. 2uur in optocht met enkele witte toyota landcruisers van het rode kruis door de rode modder. Prachtige uitzichten over het “binnenland” en de kusten van Manus. De laatste heuvel was zo modderig dat we moesten lopen en de ambulance door een graafmachine getrokken moest worden. Ook dat lukte niet dus moest de kist de laatste kilometers gedragen worden. Aldaar een grote klaagzang van alle vrouwen die 2 over de kist heen bleven hangen, slaan en huilen. Prachtig. Een heleboel verpleegkundigen en artsen waren erbij, dus dat heeft de band weer wat sterker gemaakt, voelt goed.

Reflectie op mijn baan
Het professionele doel van mijn aanwezigheid hier via VSO moet zo langzamerhand een concreter plan krijgen. Om goede fysiotherapiezorg te kunnen leveren heb je een praktijkruimte nodig die aan een aantal eisen voldoet. Daarnaast een hoop materiaal. Op dit moment hebben Emily (mijn net afgestudeerde collega uit PNG) en ik een redelijk grote ruimte, maar deze is niet bereikbaar voor rolstoelen. Je moet namelijk een modderige heuvel af en dan weer een trap op. Ik denk dat een nieuwe praktijkruimte bouwen of verbouwen een vereiste is om goede fysiotherapiezorg te kunnen blijven geven in de toekomst. Het lastige is nu dat ten eerste het ziekenhuis zelf geen geld heeft voor bouw van een fysioruimte. Ten tweede zitten we in een overgangfase van de ene CEO zonder board, naar een nieuwe board en een nieuwe CEO. Maar hoe lang die overgangsfase duurt is onduidelijk. Of ik nu nog bij de huidige CEO en financieel directeur moet gaan lobbyen voor de recontructie van een van de bestaande gebouwen of ruimte voor de bouw van een nieuwe fysiotruimte op het ziekenhuis terrein. Dit met het risico dan ik niet precies krijg wat ik zou willen. Of nog “even” wachten om betere kansen te hebben bij een nieuwe, minder corrupte leiding, en misschien meer medewerking te krijgen bij het vinden van financieele steun van de overheid. De huidige leiding krijgt vrijwel geen extra financieele steun voor projecten van de overheid omdat ze geen jaaroverzichten en financieele audits teruggeven. Andere ziekenhuizen hebben meerdere keren extra financien gekregen voor het uitvoeren van specifieke projecten. De financieele situatie is nu volledig onduidelijk, behalve voor de CEO en financieel directeur zelf. Hoe lang dit proces van het plaatsen van een nieuwe board en CEO gaat duren weet niemand.

De vorige fysio-vrijwilliger, Rachel, worstelde met ditzelfde dilemma, en besloot na verloop van tijd ervoor te kiezen om vooral haar kennis over te brengen op allerlei medewerkers binnen de gezondheidszorg op Manus en minder te richten op het verkrijgen van die ruimte. Dit is een zeer goed alternatief wat ook precies aansluit bij de ideeen van VSO: capacity building. Maar nu Emily en andere lokale fysiotherapeuten zich verspreiden over het land vind ik dat er meer fundament moet worden gelegd voor fysio-zorg. En daar hoort een praktijkruimte bij, anders zullen de fysiotherapeuten liever ergens anders gaan werken en Manus niet voorzien zijn van fysiotherapie. Ik moet opletten dat niet al mijn tijd die ik de komende 2jaar heb gaat zitten in het creeeren van die ruimte. Ontwikkelingen gaan hier langzaam. Als afrikaanse vrijwilligers zelfs zeggen dat de ontwikkeling traag gaat :p terwijl de rest van de wereld zegt dat het in Afrika allemaal langzaam gaat.